Jevreji u Nišu: Portreti i sećanja

Izložbom "Portreti i sećanja" jevrejska zajednica u Srbiji želi, pre svega, da podseti na raznolikost života kojim su živeli njihovi sunarodnici pre Holokausta. Fotografije iz porodičnih albuma se još prikupljaju i uz intervjue sa potomcima biće sačinjena digitalna arhiva. 

Posle nekoliko gradova izložba je stigla u Niš i prvi put priređena u zgradi Sinagoge, koja se danas koristi kao izložbeni prostor.

Nasmejana lica, uobičajeni porodični prizori iz svakodnevnog života, ipak, deluju zastrašujuće, jer je većina ovih ljudi ubrzo stradala.

„Mali broj ljudi je preživeo i članovi njihovih porodica se, gledajući te fotografije, pričajući te priče, ponovo podsećaju svega toga, tako da je razumljivo zašto je to traumatično i zašto ne žele da govore toliko o tome u javnosti", napominje koordinatorka izložbe Ružica Dević.

Pre Drugog svetskog rata, u Nišu je živelo nešto više od tri stotine Jevreja Sefarda.

Prema rečima Aleksandra Gauna, iz Savez jevrejskih opština Srbije, uglavnom su se bavili „klasičnim jevrejskim poslovima":„Znate, klasični jevrejski poslovi su oni koji su od opšteg interesa. Jevreji uče medicinu, farmaciju ili hemiju, ili veterinu, zato što to svima treba ne samo Jevrejima."

To su uglavnom bili viđeniji građani Niša i živeli su u Davidovoj ulici kojoj je ime vraćeno tek pre nekoliko godina. Na broju dva nalazi se sinagoga koju su Jevreji kao svoj hram koristili do Drugog svetskog rata.

Sinagogu u Nišu Jevreji su sami sagradili 1925. godine. Sedamdesetih godina prošlog veka su, kako kažu u Jevrejskoj opštini, bili prinuđeni da je prodaju, uz uslov da se koristi kao izložbeni prostor.

Pre toga se malo koristila, posle se izdavala za salon nameštaja, prodavnicu auto-guma, skladišta, magacine, da bi se, kako ističe Jasmina Ćirić iz Jevrejske opštine Niš, na kraju, pretvorila u ruinu.

Među hiljadu izloženih fotografija, nalazi se i fotografija porodice Goldštajn, jedne od viđenijih u Nišu.

„Porodica Goldštajn je bila prilično važna u Nišu", podseća Ružica Dević, koja je radila intervju sa Sofijom Ristić, koja živi u Smederevu, i napominje da je njena porodica imala i firmu koja je, između ostalog, uvozila čuvene mašine za šivenje „Singer".

evrejsku zajednicu u Nišu danas čini tek tridesetak članova koji, ipak, nerado govore o životu i stradanju svojih predaka.

RTS