Premijera dokumentarca „Kajmakčalan“ u Nišu – priča o zaboravljenim australijskim dobrovoljcima

Niš 24.10.2025. Južna Srbija Info - redakcija

U sredu, 29. oktobra 2025. godine u 19 časova, u Maloj sali Niškog kulturnog centra, biće održana niška premijera dugometražnog dokumentarnog filma „Kajmakčalan“ (Australija, 2025), koji otkriva manje poznato poglavlje australijske istorije Prvog svetskog rata – učešće Australijanaca u borbama na Solunskom frontu uz srpsku vojsku.

Film, sniman tokom osamnaest meseci u Australiji, Srbiji, Grčkoj i Severnoj Makedoniji, prati sudbine šestoro Australijanaca: doktorke Meri De Garis, bolničarke Etel Gilingam, spisateljice Stele Majls Frenklin, ćerke sidnejskog industrijalca Oliv King, kao i vojnika Najla Malarkija i Edvarda Remidža, koji su dobrovoljno služili u srpskim jedinicama.

U filmu govore istaknuti istoričari i stručnjaci iz Australije i Srbije – prof. Dejvid Horner, general-major prof. Džon Pirn, Met Anderson, dr Milo Bjelajac i dr Ratomir Miličić, koji rasvetljavaju zaboravljene detalje o zajedničkom vojevanju i medicinskoj pomoći na frontu. Posebnu dimenziju filmu daju svedočenja potomaka australijskih dobrovoljaca, koji oživljavaju sećanje na svoje pretke i njihovu požrtvovanost.

Filmska ekipa prati istoričara Bojana Pajića tokom njegovog putovanja u Srbiju i region, zajedno sa grupom potomaka dobrovoljaca, koji obilaze bolnice, ratišta i gradove gde je sačuvano sećanje na australijske junake sa Kajmakčalana.

Dokumentarni film „Kajmakčalan“ režirali su Boris Trbić i Dragan Gavrilović, po scenariju Borisa Trbića i Bojana Pajića, u produkciji Australians with Serbs Association Inc.

Boris Trbić, scenarista i filmski pedagog sa Univerziteta Svinburn u Melburnu, poznat je po saradnji sa rediteljem Goranom Radovanovićem na filmovima „Slučaj Makavejev“, „Čekajući Handkea“ i „Lubarda – Na kuću ti gavran pao“. Dragan Gavrilović, dokumentarista iz Melburna, potpisuje zapažene filmove „Wongar“ i „Pustopolje“, dok je Bojan Pajić, istoričar srpskog porekla, autor knjige „Naši zaboravljeni dobrovoljci“, koja je poslužila kao osnova za ovaj film.

Istražujući arhive u više zemalja, Pajić je otkrio da je više od 1.500 Australijanaca i Novozelanđana – lekara, bolničarki, vozača, vojnika i pilota – služilo rame uz rame sa srpskom vojskom, ali njihova uloga nikada nije dobila mesto u zvaničnoj australijskoj istoriji Prvog svetskog rata.

Dokumentarni film „Kajmakčalan“ donosi upravo tu ispravku istorije – podsećajući na hrabrost, humanost i veze koje su pre više od jednog veka spojile srpski i australijski narod.