Zakon o političkim strankama na ispitu

Ustavni sud je ocenio da se može postaviti kao sporno pitanje, da li se zakonskim ograničenjem da političku stranku može osnovati 10.000 punoletnih i poslovno sposobnih državljana Srbije u određenom smislu onemogućava ostvarivanje Ustavom zajamčene slobode udruživanja i onemogućava ostvarivanje ustavom utvrđenog prava na slobodno osnivanje političkih stranaka, navodi se u obrazloženju rešenja tog suda.

Postavlja se pitanje, navodi se, da li se zakonski uslov može ostvariti samo zajedničkim delovanjem 10.000 punoletnih i poslovno sposobnih državljana Srbije što posredno dovodi i do ograničavanja slobode mišljenja i izražavanja, "jer je ostvarivanje te slobode uslovljeno zajedničkim delovanjem, tj. u određenom smislu saglasnošću volja 10.000 osnivača političke stranke.

Da li se navedena pitanja mogu postaviti i u slučaju uslova o osnivanju stranke nacionalne manjine koju mogu osnovati najmanje 1.000 punoletnih i poslovno sposobnih državljana Srbije uvažavajući ustavno pravilo prema kome se ne smatraju diskriminacijom posebni propisi koje Srbija može uvesti u političkom života radi postizanja pune ravnopravnosti između pripadnika nacionalne manjine i građana koji pripadaju većini.

- U opštinama gde ima manje od 10.000 birača nemoguće je osnovati loklanu političku stranku ukoliko nekog interesuje samo lokalna politika - rekao je Đurić.

Kako je zakonom obnova upisa u Registar uslovljena uspehom političke stranke na izborima, postavlja se pitanje da li se kao uspešno ili neuspešno delovanje može posmatrati jedino kroz broj osvojenih mandata u Narodnoj skupštini, odnosno pokrajnskoj skupštini ne uzimajući u obzir druge izborne procese kao što su predsednički ili lokalni izbori.

Politička stranka je na osnovu zakona dužna da istekom svake osme godine obnovi zahtev za obnovu upisa sa istim brojem potpisa, kao i prilikom osnivanja stranke, a stranka ne podnosi prijavu ako samostalno ili u kolaiciji učešćem na izborima za narodne poslanike u Narodnoj skupštini ili skupštini autonomne pokrajne osvoji najmanje jedan mandat.

Dalje, uslov o broju osnivača nameće pitanje da li je time naruseno jedinstvo pravnog poretka i znatno ograničeno pravo udruživanja, jer je, na primer, zakonom o udruženjima, propisao da udruženje mogu osnovati tri osnivača.

Kako je Zakonom o političkim organizacijama iz 1990. godine bio propisan uslov da stranku mogu osnovati 100 punoletnih građana, da li je time povređeno ustavno pravilo da se dostignuti nivo ljudskih i manjinskih prava ne može smanjivati.

Ustavni sud je, kako se napominje, imao u vidu legitimne zakonske mere koje se mogu preduzeti da bi se uticalo na broj aktivnih i reprezentativnih političkih stranaka u političkom životu.