I muzikom „lečili” vojnike na bojištu

Široj javnosti je malo poznato da je odlukom Vrhovne komande srpske vojske, početkom 1915, godine pri Moravskoj divizijskoj oblasti osnovana Muzička podoficirska škola u Grejaču kod Aleksinca, smeštena u zgradi seoske škole. Imala je 95 pitomaca starosti od 12 do 16 godina. Upravnik škole bio je kapelnik kapetan (kasnije potpukovnik) Dragutin Pokorni, a glavni nastavnici kapetani Vjenceslav Nigl i Vjenceslav Rendl.

U ovom selu podno Malog Jastrepca, ni do danas nisu izbledele uspomene na čast koja im je tada ukazana, te su u okviru Dana opštine - 5. juna, svečano obeležili stogodišnjicu osnivanja pomenute muzičke škole. Kao znak trajnog sećanja, tom prilikom, na zgradi osmoletke, u kojoj je škola bila smeštena, predsednik opštine Aleksinac Nenad Stanković i komandant Kopnene vojske Srbije, general-potpukovnik Milosav Simović, otkrili su spomen-ploču. Svečanost su, pored ostalih, uveličali članovi vojnog orkestra Komande kopnene vojske Srbije u Nišu i umetnički ansanbl Ministarstva odbrane "Stanislav Binički".

Inače, Muzička vojna škola je u Grejaču bitisala od februara do oktobra 1915. godine. Kada je stanje na frontovima postalo kritično, kako u svojoj knjizi "Grejački mikrorejon - žrtve ratova i buna tokom 19. i 20. veka", piše Miroslav B. Đurđanović, koji je i sam prisustvovao svečanosti, svi pitomci su prebačeni u Niš i u sastavu Konjičke divizije povlačili se preko Albanije.

Išli su preko Ljum Kule, Piškopeje, Tirane... sve do Valone. U prihvatnom logoru-bolnici, formiranom za do tada preživele srpske regrute u Fijeri kod Valone, potpuno iznemogli, u ritama i bosi, gladni i bolesni, čekajući pomoć saveznika, mnogi su zauvek ostali. Kada je pomoć najzad stigla, u prvom pomorskom konvoju 6. januara 1916. godine, poštujući Ženevsku konvenciju, u Bizertu je najpre prebačeno oko 26.000 zarobljenika koji su zajedno sa Srbima prešli Albaniju... Tek u drugom konvoju od 10. do 16. januara iste godine, preživeli pitomci Vojne muzičke škole evakuisani su takođe u Bizertu, zajedno sa nešto instrumenata koje su uspeli da sačuvaju.

Osoblje Vojne muzičke škole u Grejaču 1915. godine

RAZLIČITI PODACI

Pozivajući se na izvore drugih autora, Đurđanović u svojoj knjizi dalje navodi da su podaci o preživelim pitomcima Vojne muzičke škole različiti. Od toga da su svi izginuli osim kapelnika, što, kako veruje, sigurno nije tačno. Takođe postoji i podatak, piše Đurđanović, da je njih 18 stiglo u Valonu pa su odmah, i to sa Krfa, raspoređeni u vojne jedinice.