Medveđa - varoš posle četvrtog pokušaja!

MEDVEĐA - U statističkom popisu, pre velikog doseljavanja, 1878. godine, zabeleženo je da u Medveđi nema nijedne porodice, pa i nijednog stanovnika! Prema popisu iz 2005. godine, u opštini Medveđa živi 10.491 stanovnik, odnosno dvadeset na kvadratnom kilometru u kraju koji se ubraja u najnerazvijenije u Srbiji.

Ovde su zime duge, surove, mnoga sela su danima odsečena od sveta, a ima naselja koja koriste lampu, jer nema elektrika nije stigla! Mnogi se tome čude, ali je realnost takva i čuđenju, bar za sada, nema mesta.

-Kralj Aleksandar Karađorđević je 31. decembra 1921. godine, na predlog ministra unutrašnjih dela ,,rešio da selo Medveđa, u srezu jablaničkom, a po izjavljenoj želji građana, proglasi za varošicu pod istim imenom’’ – kaže Dobrosav Turović, poznati leskvoački istoričar, inače rodom iz Gajtana, nedaleko od Medveđe.

Pre toga, žitelji Medveđe su tri puta pokušavali da njihovo mesto postane varoš! Prvi put je učinjeno 1900. godine. Tada su tražili da se ovo mesto nazove – Dubočica! Naredna dva bezuspešna pokušaja usledila su januara 1907. i avgusta 1908. godine. Ukaz o proglašenju Medveđe za varoš, što se smatra najznačajnim datumom u istoriji ove kraja, danas se brižljivo čuva u zgradi lokalnog parlamenta.

Prvi pomen Medveđe potiče je iz srednjeg veka. U knjizi dubrovačkog trgovca Mihaila Lukarevića (1436 – 1441) pominje se selo Medveđa i to je najstariji pisani trag ovoga naselja. U turskom popisu oblasti Brankovića iz 1455. godine naznačena je današnja Medveđa pod imenom Međeđa, a u turskom defteru iz 1584. godine navodi se imena Medoka i manastir sv. Aranđel u Medveđi, u kome su živela dva kaluđera. Putopisci pominju i kasnije Medveđu kao Medoka, ali i kao naselje Dedić. Medveđa je bila u vreme vladavine Turaka poseban kadiluk.

-Posle austro-turskih ratova 1683-1699. godine i u prvoj polovini 18. veka, podseća prof. Dobrosav Turović, poznati istoričar iz ovoga kraja, došlo je do velikih seoba pod patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem i pod patrijarhom Arsenijem IV Jovanovićem prema Beogradu, Savi, Dunavu i južnoj Ugarskoj. Tada se veliki broj srpskih porodica iz Jablanice, Puste Reke i Toplice povukao prema severu, ali su se neke kasnije vratile u Jablanicu, odnosno Medveđu.

Gornja Jablanica oslobođena je od Turaka1878. godine, a Medveđa 21. januara (3. februara) iste godine. Početkom 17. veka Medveđa je bila centar trgivine u nahiji Dubočica.

-Masovno naseljavanje Medveđe otpočelo je leta 1878. godine, odmah posle Berlinskog kongresa. Bilo je to privlačno mesto za koloniste sa Kosova i Metihije, Crne Gore i Hercegovine. Prvi naseljenici su bili Srbi sa Kosova i Metohije - iz Peći, Smaća, Kline, Krive Reke, ali iz Crne Gore i Hercegovine. Među prvim doseljenim porodicama leta 1878. godine su Demići, Batakovići, Đorćevići, Armuši, Popovići, a zatim Terzići, Mladenovići, Ljubisavljevići, Babići i mnoge druge porodice – zaključuje istoričar Turović.

Medveđa i cela Gornja Jablanica, iako zaodenuti siromaštvom, nagoni goste namernike da se ponovo vrate. Posle oslobođenja od Turaka 1878. godine, Medveđa je postala središte ovog ,,isečke prirodne lepote’’ juga Srbije. U njoj su 44 naselja, a od Leskovca i magistrale koja povezuje druge delove Srbije udaljena je 43 kilometra, gradsko središte je na visini od 355 metara, a pojedini delovi, odnosno periferne mahale, su na visini od 670 metara.