Srce grofa Vronskog ostalo u Aleksincu

Početak i kraj priče o pukovniku Nikolaju Nikolajeviču Rajevskom, mladom ruskom oficiru po kojem je Lav Tolstoj oslikao lik grofa Vronskog u romanu "Ana Karenjina", dovode se u vezu sa crkvom u Gornjem Adrovcu, kod Aleksinca, gde je pre gotovo vek i po ratovao i dao život za oslobođenje Srba od Turaka.

Prema legendi, samo nekoliko minuta pre pogibije, Rajevski je ručao, popio vino i, polazeći na položaj, rekao: "Ako poginem, srce mi ostavite u Srbiji, a telo prenesite u Rusiju." I želja mu je ispunjena. Mesto za izgradnju crkve posvećene Rajevskom obezbedila je kraljica Natalija, koja se "lično starala da iz svog džepa pravično obešteti seljake od kojih je otkupljena zemlja".

Sve to, u monografiji "Vronski u Srbiji - Misije pukovnika Rajevskog 1867. i 1876. godine", zabeležio je naš novinar i književnik profesor dr Budimir Potočan. To delo je plod 30-godišnjeg istraživanja Potočana, započeto najpre kao novinarsko, a zatim nastavljeno kao naučno delo, koje je tokom godina pretočeno u više publicističkih radova, dve knjige i dva filma.

- Monografija je objavljena povodom 150 godina od prve misije Rajevskog u Srbiji i 140 godina od njegove pogibije 20. avgusta 1876. Rajevski je prvi put u Srbiju došao u maju 1867, samo mesec posle čuvenog "cvetnog četvrtka" (6. april 1867) i predaje ključeva gradova koje su držali Turci knezu Mihailu. Njegov zadatak, na koji ga je poslao tadašnji ruski ministar odbrane, bio je da izvrši inspekciju putnih pravaca u Srbiji i BiH i iznese predloge za formiranje srpske artiljerije i kavalerije (konjice) - priča prof. Potočan, za "Novosti".

O značaju misije Rajevskog u Srbiji svedoče i četiri njegova pisma upućena srpskom ministru odbrane Blaznavcu iz 1867, koja je Potočan pronašao u Arhivu Srbije. Pisma su prvi put ugledala svetlost dana u monografiji "Vronski u Srbiji".

Ta pisma nemaju samo značaj dokumenata prvorazredne naučne vrednosti, već su još jedan dokaz da je upravo Rajevski bio inspiracija Tolstoju za stvaranje lika Vronskog. Jer, Tolstoj u "Ani Karenjinoj" na jednom mestu navodi da Vronski piše sitnim rukopisom, a upravo takva su i novopronađena pisma Rajevskog.

- U drugu misiju u Srbiju, tada 36-godišnji Rajevski poslat je 1876. Izgubio je život posle samo 16 dana, u bici sa Turcima kod Gornjeg Adrovca. Nikitin, poznati ruski istoričar, upoređuje misije Rajevskog u Srbiji, po rezultatima, sa svim onim što je postigao Sveslovenski komitet, osnovan kako bi se pomoglo Srbiji koja je tek stvarala svoju samostalnost, za predstojeći rat sa Turcima.

Potočan navodi da je Rajevski iza sebe ostavio i dva važna dokumenta - Plan o reorganizaciji srpske konjice i Plan oslobođenja balkanskih hrišćana od turskog ropstva.

- Nikada Srbija nije imala tako veliku podršku tako velikih ljudi kao u vreme vojevanja za oslobođenje od Turaka. Više od 15.000 dobrovoljaca iz cele Evrope došlo je da ratuje rame uz rame sa Srbima. U godini pogibije Rajevskog, 1976, Viktor Igo je napisao čuveni "Apel za Srbiju", Đuzepe Garibaldi takođe poziva na pomoć Srbima, a Petar Čajkovski komponuje "Srpsko-ruski marš", u kojem kao predložak koriste tri srpske narodne melodije. Tako da nad celokupnom pričom o pripovesti o Rajevskom, stoji i ova evropska - zaključuje prof. dr Budimir Potočan.

DEDA RATOVAO PROTIV NAPOLEONA

Pukovnik Rajevski, odnosno Tolstojev Vronski, unuk je čuvenog generala Rajevskog, junaka rata protiv Napoleona i posebno Borodinske bitke 1812. godine. Rođeni brat pukovnika Rajevskog bio je ađutant ruskog cara Nikolaja Drugog. Rajevski je bio samo jedan od nekoliko stotina ruskih oficira koji su tokom rata poginuli u Srbiji.

BIKOVIĆ KAO PUKOVNIK

Pre nekoliko dana u Gornjem Adrovcu započeto je snimanje dokumentarno-igranog filma "Zvezda i smrt grofa Vronskog - Srpski gambit", u kojem će mladog Tolstojevog junaka, odnosno pukovnika Rajevskog, glumiti Miloš Biković. Profesor Potočan je pozvan da se pridruži filmskoj ekipi kako bi u svojstvu eskperta rasvetlio misije Rajevskog u Srbiji. Projekat se realizuje pod pokroviteljstvom ministarstava kulture Srbije i Rusije.

Danijela Milinković, Novosti, Aleksinac.net