Danas SPC i Niš slave Svetog Vasilija Ostroškog

Rođen je kao Stojan Jovanović u selu Mrkonjići, Popovo polje, nadomak Trebinja u Hercegovini od majke Ane-Anastasije i oca Petra Jovanovića, po predanju 28. decembra 1610. godine, 

Roditelji su Stojana već u dvanaestoj godini poslali u skroviti manastir Zavalu, u kojem je već tada igumanovao njegov stric, iguman Serafim

Tamo se učio crkvenoj pismenosti. Posle nekoliko godina, Stojan prelazi u trebinjski manastir Tvrdoš, gde nakon pohađanja manastirske škole, najzad prima i monaški postrig i sveštenički čin, postavši paroh popovopoljski.

Pogoršanje prilika u manastiru, naročito zbog unijatskih pritisaka iz Dubrovačke nadbiskupije i samovolje turskih vlasti i želja za dubljim podvigom odvode ga kao arhimandrita u Pećku Patrijaršiju i, po blagoslovu patrijarha Pajsija Janjevca, dalje na Svetu Goru, a zatim u Vlašku i Ukrajinu. Otuda se vraća sa darovima tamošnjih vladara stradalnom narodu u Hercegovini. Godine 1638. arhimandrit Vasilije je rukopoložen u Peći odlukom Svetog sinoda za mitropolita hercegovačkog, sa obnovljenom svetosavskom titulom - mitropolit Zahumski. Kasnije će dodati i titulu i Skenderijski. Knez Luka Vladislavić (otac Save Vladislavića) ga je pratio na put u Peć i nazad, kada je Ostrog bogato darivao. 

Njegov život bio je u stalnoj opasnosti od Turaka. Bio je proganjan i klevetan i od militantnih rimokatoličkih misionara i prelata. Bio je svrgavan sa mitropolitskog prestola u Trebinju od strane lažnog episkopa unijate Savatija 1641. godine. Izlagan je bahatostima plemenskih knezova i neposlušnih uskočkih četovođa. Ipak, stizao je gde god su ga vodili zadaci njegove arhiepiskopske službe, od Mostara, Trebinja, Bileće i Herceg 

Kao arhijerej živeo je u manastiru Tvrdoš i odatle utvrđivao u pravoslavlju svoje vernike, čuvajući ih od turskih svireposti i latinskog lukavstva. Kada su Turci razorili Tvrdoš, Vasilije se preselio u manastir Ostrog gde je nastavio svoj strogi podvižnički život. Poslednjih 15 godina svog života proveo je u pečinskoj isposnici u Gornjem Ostrogu.

Umro je 1671. godine. Njegove mošti i njegov grob čuvaju se u manastiru u Ostrogu do današnjeg dana. U njihovu moć isceljenja i utehe veruju podjednako i hrišćani i muslimani. U Ostrogu se svake godine na Trojičine dane održava veliki Narodni sabor. Manastir Svetog Vasilija Ostroškog mu je posvećen.

Srpska pravoslavna crkva slavi Svetog Vasilija Ostroškog 12. maja, po gregorijanskom kalendaru (29. aprila, po julijanskom).Naipozantniji, najmonumentalniji pravoslavni hram posvećen Sv. Vasiliju, je onaj u Nikšiću.To je zadužbina crnogorskog kneza Nikole I Petrovića, rađena po projektu Rusa, Preobraženskog, osvećena 15. avgusta 1900. godine.

O njemu je Željko Pržulj napisao istorijski roman „Vladika - slava mu i milost“ 2016. godine.

Niš

U znak sećanja na bombardovanje naselja Duvanište 12.maja 1999.godine i u zahvalnost Svetom Vasiliju Ostroškom koji je zaštitio žitelje ovog naselja i celog grada pa tog dana niko nije poginuo i pored više od 2 000 bačenih kasetnih bombi, u tom niškom naselju izgrađen je hram u slavu ovog čudotvorca.

Veza između Svetog Vasilija Ostroškog i Niša ima dubok i emotivan značaj, koji prevazilazi uobičajeno versko obeležavanje. Za Nišlije, a posebno stanovnike naselja Duvanište, ovaj svetac se smatra istinskim zaštitnikom grada zbog događaja iz 1999. godine.

12. maj 1999: „Čudo u Duvaništu“

Tokom NATO bombardovanja, na dan Svetog Vasilija Ostroškog (12. maja), na niško naselje Duvanište izbačeno je preko 2.000 kasetnih bombi (oko 36 kontejnera).

Specifičnost događaja: Iako je naselje bilo gusto naseljeno i bombe su pale na ulice, među zgrade, pa čak i u blizini dečjeg obdaništa, tog dana niko nije poginuo. Povređeno je 11 osoba, ali su svi preživeli ovaj masovni napad zabranjenim oružjem.

Simbolika: Građani su ovo preživljavanje doživeli kao direktnu zaštitu i pomoć Svetog Vasilije Ostroškog, zbog čega je ovaj dan postao zavetna slava naselja Duvanište.

Kako se obeležava u Nišu?

Obeležavanje ovog dana u Nišu uključuje nekoliko važnih elemenata koji spajaju versku tradiciju i kulturu sećanja:

Litija u Duvaništu: Svake godine (osim u izuzetnim okolnostima) organizuje se svečana litija koja prolazi ulicama koje su 1999. bile meta napada (ulice Majakovskog, Vizantijski bulevar, Đerdapska).

Hram Svetog Vasilija Ostroškog: U znak zahvalnosti, 2015. godine započeta je izgradnja velelepnog hrama posvećenog ovom svetitelju upravo u Duvaništu. Ovaj hram je danas centralno mesto okupljanja vernika na ovaj praznik.

Pomen žrtvama: U Gradskoj opštini Medijana, kojoj naselje pripada, ovaj dan se slavi kao dan kada je „grad sačuvan“. U hramu se služi liturgija i seče slavski kolač.

Spomen-kapela i kultura sećanja: Iako je 12. maj dan radosti zbog spasenih života, on je neraskidivo vezan za 7. maj (kada je u Šumatovačkoj ulici i na pijaci od kasetnih bombi stradalo 16 civila). U Nišu postoji Spomen-kapela kod Univerziteta gde su upisana imena svih žrtava, a koju zvanične delegacije i građani često posećuju i u ovim danima maja kako bi odali počast onima koji nisu imali tu sreću da prežive.

Ovaj praznik za Niš nije samo crveno slovo u kalendaru, već živa uspomena na solidarnost i zajedništvo u najtežim trenucima istorije grada.

Čudo Svetog Vasilija u Duvaništu

Ovaj prilog detaljnije objašnjava sećanja stanovnika Duvaništa na dan kada je njihovo naselje zasuto kasetnim bombama i zašto veruju da ih je zaštitila snaga Svetog Vasilija.