Niška tvrđava pod zaštitom UNESKO-a

- Pokrenuću akciju sa Ministarstvom kulture da Nišku tvrđavu stavimo pod zaštitu UNESCO-a. Ona po značaju zaslužuje tako nešto, a i jedna je od najočuvanijih, uprkos tome što nije sređena kako zaslužuje. I u ovakvom stanju ona je zaista dragulj - rekao je Perišić nakon ovonedeljne sednice Gradskog veća, na kojoj je formiran Savet za revitalizaciju Niške tvrđave, u kojem će se nalaziti stručnjaci i političari.

Niška tvrđava je, inače, zakonom zaštićena 1948. godine, a 1979. je odlukom Skupštine Srbije proglašena kulturnim dobrom od velikog značaja. Uprkos njenoj velikoj vrednosti, ni država ni grad decenijama unazad nisu dovoljno investirali u njeno očuvanje i prezentaciju. Bedemi Tvrđave su oronuli, zidine probijane, objekti unutar zidina prilično zapušteni, a podzemno arheološko blago ugrožavano nedovoljno stručnim komunalnim i drugim radovima. Delovi Tvrđave su povremeno nedovoljno osvetljeni i nebezbedni. Tvrđava je „ugušena“ zelenom i auto-pijacom, divljim buvljakom i glavnom autobuskom stanicom, koje su sakrile bedeme.

Ipak, ona još uvek spada u najočuvanije utvrde tog tipa u Srbiji i na Balkanu. Mada u javnosti vlada uverenje da je Tvrđava turski objekat koji su podigle Osmanlije, to nije tačno. Osmanije su je sazidale u 18. veku, ali na prostoru i ostacima antičkog, vizantijskog i sredjevekovnog (slovenskog) utvrđenja. Ona je kao rimska tvrđava od kamena verovatno sagrađena još polovinom drugog veka i kontinuirano postoji skoro dva milenijuma.

Prema nekim arheolozima, unutar zidina Tvrđave verovatno je rođen i rimski car Konstantin Veliki, koji je koautor Milanskog edikta, kojim je legalizovano hrišćanstvo, a progon hrišćana obustavljen. Oni navode da je kasnije, kada je postao car, Konstantin verovatno boravio u velelepnoj palati sa oktogonom koja se nalazi uz samu Tvrđavu. Nastanak palate vezuje se za sredinu četvrtog veka, a uprkos tome što je ona tek delimično otkrivena, zna se da ima raskošan mozaički pod, podno i zidno grejanje i freske. Za palatu se saznalo slučajno 1989. godine, tokom istraživanja zidina Tvrđave, a od tada na njenom otkopavanju, zaštiti i prezentaciji nije ništa ozbiljnije rađeno.

Uskoro strategija razvoja tvrđave

Na sednici Gradskog veća je rečeno da će Savet za revitalizaciju Tvrđave uraditi Strategiju razvoja Tvrđave u narednih deset godina, a brinuće i o njenoj zaštiti. Do kraja godine trebalo bi da bude rekonstruisan severni deo bedema Tvrđave, krov na Bali-begovoj džamiji i Atelje. Gradski javni pravobranilac će preispitati zakonitost i eventualnu štetnost ugovora koje je grad prethodnih godina sklapao sa ugostiteljskim objektima u Tvrđavi.