Grad Niš, mesto istorije i legende

Najpoznatija je Niška tvrđava, simbol grada. Glavna ulazna vrata, oblikovana u kamenu, sa stubovima, kamenim pločama i ukrasnim blokovima na vrhu, nalaze se na obali Nišave sa pogledom na glavni trg grada, Trg oslobođenja. Tvrđava je poligonalne osnove, okružena moćnim kamenim bedemom, sa četiri kapije. Zidovi su od kamenih blokova, visine osam metara, sa ukupnom dužinom od preko dva kilometra. Izgrađena je na prostoru antičkog utvrđenja nastalog još u rimsko doba, korišćenog u srednjem veku, pa i za vreme Nemanjića.

Utvrđenje u sadašnjem obliku podigle su Osmanlije (1719 - 1723) po naređenju tadašnjeg sultana Afmet-Hana. U gradnji su učestvovali carigradski kamenoresci i brojni zidari. Tvrđava je služila Turcima kao vojno sedište i utvrđenje, sa luksuznim zgradama, haremima i kupatilima (hamamima) za vojne starešine.Tu su se nalazile i brojne džamije. U tvrđavi su stanovali i pomoćni službenici i zanatlije. Smatra se da je Niška tvrđava jedna od najočuvanijih utvrđenja u ovim predelima. Danas se u tvrđavi nalaze brojni sadržaji: ateljei, izložbene galerije, iskopine i spomenici, stare i nove građevine, kafići, a najznačajnija je Letnja pozornica s više hiljada mesta, na kojoj se održavaju raznovrsni kulturni događaji, kao što su horske svečanosti, filmski festivali, džez festival i niz drugih priredaba (žurke). Niška tvrđava je kulturno dobro grada od velikog značaja.

U gradskom okruženju nalazi se jedan značajan spomenik - Ćele-kula. Nastala je tokom Prvog srpskog ustanka, posle bitke na Čegru, udaljenom osam kilometara od Niša. Te 1809, junak i vođa ustanka, vojvoda resavski Stevan Sinđelić, našao se u turskom okruženju, bez pomoći okolnih ustaničkih odreda. I kada su Turci prodrli u šanac, ispalio je hitac iz svoje kubure u magacin baruta. Eksplozija razara šanac ispunjen Srbima i Turcima i strada više hiljada boraca. Huršid-paša, u cilju odmazde i da zaplaši hrišćansku raju, ozida četvorougaonu kulu od kamena, greda i maltera, dužine i visine približno četiri metra, u koju su ugrađene 952 lobanje srpskih ustanika.

Kula je smeštena usred ravnice, pored puta za Istanbul i govorila je o turskoj surovosti - simbolu stradalaštva, legenda koja hrabri na otpor. Po oslobođenju Niša (1878) izgrađena je nadstrešnica nad kulom radi zaštite od nevremena. Kasnije je podignuta kapela nad čitavom građevinom (arhitekta Leko). Posle više rekonstrukcija i obnova, kapela je dobila današnji izgled. To je lepo izgrađena građevina u obliku krsta, sa ukrasnim vratima i kupolom sa kamenim rozetama. Oko kapele je uređen prostor, a ispred ulaza smeštena je bista Stevana Sinđelića. U kuli se danas nalazi 59 lobanja hrabrih junaka sa Resave, na uvid brojnim posetiocima. Kula je značajan spomenik hrabrosti i rodoljublja, simbol grada Niša.