Izložba Vladimira Veličkovića u galeriji Art 55 u Nišu

Verovatno, najveći živi srpski slikar, predstaviće se niškoj publici crtežima iz perioda 1962 – 1998.

Predgovor za katalog je pisao prof. Davor Džalto, a izložbu će otvoriti Slobodan Radojković.

Izložba se otvara u četvrtak, 1.10.2015. od 19.00 i trajaće do 17.10.2015.
 

prof. dr Davor Džalto: Crteži Vladimira Veličkovića

Uznemirujuće ideje i prizori – to je opis koji se često može čuti u vezi sa Veličkovićevim radom. Tom uznemirenju, napetosti, neretko i morbidnosti prizora, pridružuje se i veoma velika dinamičnost Veličkovićevih crteža ali i svojevrsna agresivnost i destrukcija koji postaju elementi stvaralačke metodologije. Ove dve poslednje karakteristike su od značaja kako za formalni tako i za idejni segment Veličkovićevih crteža. Površina crteža (ili slike) je poligon koji Veličković koristi na veoma dinamičan način, neretko “napadajući” samu dvodimenzionalnost radne površine, podvrgavajući je cepanju, grebanju, lepljenju, deformaciji, drugim rečima stvaralačkom procesu koji naglašava njenu strukturu, materijalnost, čineći je gotovo trodimenzionalnom realnošću; tako slikarska (crtačka) površina postaje aktivan učesnik u nastanku umetničkog dela, ne prosto pasivna pozadina na kojoj se odvija stvaralački proces.

Upravo zbog ovih odlika je Veličkovićevo stvaralaštvo već ocenjeno, čini mi se s pravom, kao egzistencijalističko u svom usmerenju. Tom svojom odlikom se njegovi radovi nadovezuju na slične tendencije u okviru umetnosti dvadesetog veka u kojima su likovna sredstva, počev od linije, preko teksture i same slikarske materije, do fizičkih dimenzija umetničkog dela, izražavale nešto od egzistencijalne zapitanosti i anksioznosti. Naravno da stvaranje osećaja uznemirenja, napetosti ili sumornosti radi njih samih nije bila ni namera niti rezultat ovih tendencija, kao što to nije slučaj ni u Veličkovićevom stvaralaštvu. Pre bi se moglo reći da je uznemirenje ili anksioznost svojevrsna metodologija koja shvata ozbiljnost egzistencijalnih pitanja sa kojima se suočavamo, kao i mesta stvaralačkog procesa unutar postojanja kom smo izloženi. Tako uznemirenje, sumornost, nekad i patetičnost (=snaga) prizora postaju sredstva izraza jednog suštinski humanog pa i optimističnog pogleda na svet. Uzimajući ozbiljno tragediju postojanja kao i tragičnost stvaralačkog akta, postajemo sposobni da se sa tom tragičnošću uhvatimo u koštac i da pokušamo da stvaramo jednu drugačiju egzistenciju.
Indikativan je, u tom smislu, motiv gavrana, koga često srećemo u Veličkovićevim radovima. Gavrani su svesno korišćeni kao, po Veličkovićevim sopstvenim rečima, “personifikacija zla” i kao simbol “crnih oblaka.” Gavrani su “varljivi, nasilni, zlosutni i nagoveštavaju neka crna vremena.” Pa ipak, svesno ili ne, simbolika gavrana prevazilazi jedan, takoreći, egzistencijalni pesimizam koji posmatrači često povezuju sa Veličkovićevim slikarstvom. Ne odustajući od hvatanja u koštac sa tragičnošću i već naglašenom ozbiljnošću egzistencijalnih tema, zarad naivnog i krajne površnog optimizma, toliko čestog u savremenoj (pop) kulturi, korišćenje simbola gavrana može implicirati jedan drugačiji optimizam do kog se stiže proživljenom egzistencijalnom zabrinutošću. Gavran tu postaje zgodna metafora, s obzirom na njegovo dualno značenje, kao simbol tame, oblaka i egzistencijalnog pesimizma, ali i kao simbol iskonske mudrosti (Ananda gavran), onoga koji je svedok stvaranja sveta, koji ne beži od tragičnosti postojanja, raspadanja i smrti, ali koji istovremeno shvata i njihov smisao.

Naravno, ono što Veličkovićev rad jasno odvaja od većine egzistencijalističkoj filosofiji sklonih umetničkih tendencija sredine i druge polovine dvadesetog veka, jeste njegova sklonost ka figuraciji i već opisana preciznost i stabilna konstrukcija crteža. Figuracija u kontekstu Veličkovićevog rada nije prosto nenaplaćeni dug tradiciji akademskog slikarstva, niti je zgodan izgovor za povratak različitim tradicijama kao načinu utemeljenja sopstvenog izraza, što je kao metodologiju legitimisala postmoderna. Pre mi se čini da je ova figuracija, zajedno sa drugim izražajnim elementima (poput linije), nešto što Veličkoviću pruža slobodu izraza, mogućnost za uobličavanje umetničkih ideja. Najbolja ilustracija ove poetike su pravo njegovi crteži, koji često kombinuju figuraciju i apstraktne formalne elemente (dijagrame, šeme, paralelne, gotovo matematički prezine linije i sl.). Ovo doprinosi kompleksnosti likovnog jezika dajući, s jedne strane, realističnost (supstancu, ontološki realizam) apstraktnim formama i oslobađajući, sa druge strane, figurativne forme mimetičkog determinizma (dajući im, drugim rečima, određeni apstraktni kvalitet).

Pažljivom posmatraču ne može promaći ni naglašen pokret na Veličkovićevim crtežima i slikama, koji produbljuje ali i usmerava egzistencijalnu dramu. Počev od pokreta kao čisto formalnog svojstva kompozicija, moguće je govoriti i o pokretu kao naglašenom egzistencijalnom motivu. Ja taj motiv razumem kao realizam konkretne egzistencije i realizam stvaralačkog procesa kojim ta konkretna egzistencija manifestuje svoje “ja”. To je pokret koji odbija pasivno prihvatanje fatuma i koji se zalaže za jedan egistencijalni pokret napred. Taj pokret je možda i izraz nade da će ipak, da se poslužim jednom Veličkovićevom metaforom, na kraju “gavrani odleteti”.