Jedina vazdušna bitka u istoriji između Amerike i Rusije desila se iznad Niša

Nakon uspešne ofanzive združenih snaga Crvene armije i Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije oktobra 1944. i potiskivanja nemačkih snaga na sever, duga kolona vozila Šestog gardijskog streljačkog korpusa Crvene armije kretala se iz Niša prema Beogradu, pošto joj je naređeno da ojača južno krilo Mađarskog fronta.
 
Iznenada, oko 10 sati pre podne, sa jugoistoka, iznad planine Jastrebac, tri grupe američkih borbenih aviona P-38 lajtning pojavile su se na horizontu i prva je odmah napala konvoj, uništivši nekoliko vozila, ubivši 31 osobu i ranivši 37. 
 
Iako potpuno iznenađena i nespremna na ovo, ruska vojska je odmah uzvratila. Kada je druga grupa lovaca započela napad, komandant 17. vazduhoplovne armije, koja je u to vreme bila stacionirana u vazduhoplovnoj bazi u Nišu, izdao je naređenje za poletanje lovaca Jakovljev Jak-3 iz 659. puka 228. vazduhoplovne divizije.

Dve grupe aviona susrele su se na obodu grada i započela je neviđena borba koju su zapanjeni građani Niša posmatrali sa zemlje.

Prema svedočenju vazduhoplovnog inženjera Dragoslava Dimića, koji je tada bio dete i bio među okupljenim građanima Niša, sovjetski lovci leteli su iznad stare tvrđave na visini od svega 20 metara i odozdo napadali američke avione. Jedan američki avion je eksplodirao i pao na zemlju blizu aerodroma u niškoj vazduhoplovnoj bazi. “Jakovi” su proletali između američkih aviona, koji su kružili, i uvek iznova napadali, ovoga puta odozgo.

Ubrzo se bici pridružila druga grupa “jakova”, koju je predvodio poznati sovjetski vojni pilot kapetan Koldunov, koji je poleteo iz druge vazduhoplovne baze kod Niša. U vrtlogu smrti, koji se formirao u vazduhu učestvovalo je devet sovjetskih aviona jak-3 i neidentifikovani broj američkih lovaca P-38.
 
Obe strane su izgubile nekoliko aviona, neki su oboreni u direknim borbama aviona a drugi su bili oboreni protivvazdušnom odbranom koja je takođe stigla u pomoć.

Do današnjeg dana nije potpuno jasno zašto su Amerikanci napali Ruski konvoj. Moguće je da se grupa ovih aviona izgubila, odlutala impresivnih 400 kilometara i pogrešno identifikovala kolonu kamiona kao Nemačku.

Istorijski podaci nisu ujednačeni po pitanju koliko su aviona obe strane izgubile tog dana. Američki izvori govore o tome da su oborena 4 aviona “Jak” i 2 lovca P-38, dok ruski izvori tvrde da su oborena 2 “Jaka” i 5 P-38. Pošto je ovaj incident bio strogo čuvana tajna od strane Vašingtona i Moskve niko neće sa sigurnošću znati tačan broj dok se sa zvaničnih dokumenata ne skine oznaka “poverljivo”.

U svakom slučaju ovaj zanimljivi susret ostaje upamćen kao jedini direktan sukob između Amerike i Rusije u njihovoj dvovekovnoj istoriji.

wikipedia / worldofwarplanes.eu, M.A., Blic