Novi Pazar

U prostranoj dolini u obliku zvezde, kako to samo priroda može da oslika, na nešto manje od 300 kilometara od Beograda, leži Novi Pazar. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 496 metara, a nadvisuju ga čuvena Pešterska visoravan, te planine Rogozno i Golija.

Kroz Novopazarsko polje protiču čak četiri reke: Raška, Jošanica, Deževska i Ljudska reka.

Okolina grada predstavlja pravo prirodno bogatstvo Srbije. Krase je bogati pašnjaci i livade, šume četinara, a poznat je i veliki broj lekovitih termomineralnih izvora, među kojima se posebno izdavaju: Deževski i Slatinski kiseljak, kao i Novopazarska banja.

Prema postojećim istorijskim podacima, Novi Pazar se prvi put pominje 1461. godine, mada se pretpostavlja da je grad postojao i pre tog vremena. Naziv se dovodi u vezu sa turskim nazivom za ovaj grad: Jeni Bazar, što bi se moglo prevesti kao Novo Trgovište. Stari Ras koji se nalazio u blizini, Turci su nazvali Eski Bazar ( odnosno Staro Trgovište), pa otuda i naziv Novo Trgovište.

Gazi Isa – beg Isaković, slavni turski vojskovođa se smatra osnivačem grada. Prilikom osnivanja Isa – beg je podigao malu džamiju, koja i danas postoji u Novom Pazaru. Grad je pored važnog trgovinskog centra, bio i uporište turskoj vojsci za dalje prodiranje prema zapadu.

Tokom 16. i 17. veka Novi Pazar doživljava procvat i smatran je jednom od najbogatijih varoši. Bio je veliki izvoznik: kože, voska i vune, dobro zaštićen bedemima. Stanovništvo je bilo pretežno turskog porekla, a bilo je i nešto manje Srba pravoslavne vere, te Dubrovčana i Mlečana.

Sve do kraja 17. veka Novi Pazar je napredovao, međutim 1689 – 1690. godine ga zauzimaju Srbi, koji su prilikom povlačenja uniptili dobar deo grada. Iako je prema dokumentima tokom 16. i u prvoj polovini 17. veka Novi Pazar brojao čak 20 hiljada kuća, početkom 18. veka ih je bilo svega tri stotine.

Nakon ovog nemilog događaja, ubrzo je usledio još jedan, pa još jedan... da bi grad skor zamro u drugoj polovini 18. veka.

Danas je Novi Pazar sa svojim brojnim kulturno istorijskim spomenicima, grad sa šarolikim stanovništvom. Od dve starosedelačke porodice Komatine i Kulagića ostalo je vrlo malo potomaka, a grad su naselili mahom došljaci iz Crne Gore. Među muslimanskim življem je prisutan veći broj starosedelaca, mada ima i prebega iz Bosne i Hercegovine i Crne Gore.

Kako i stanovništvo, tako su i kulinarski specijaliteti ovog kraja šaroliki. Kod muslimasnskog stanovništva jela se pripremaju od jagnjetine i ređe govedine, a kod pravoslavaca se koriste sve ostale vrste mesa. Svakako je prva asocijacija na Novi Pazar čuveni Novopazarski ćevap o Novopazarske mantije. Mantije su nalik bureku, zapravo pikantna i vlo ukusna pita koja se na specifičan, tradicionalan način spravlja sa filom od mesa. U poslednje vreme su zabeležene varijacije ovog specijaliteta, pa se spravljaju mantije sa filom od zelja i ovčijeg sira.

Od kulturno istorijskih spomenika u ovom gradu svakako treba, pored već pomenute male džamije videti i: Gradsku tvrđavu sa Kulom, koja potiče iz 15. veka, Petrovu crkvu, koja je sagrađena još u 10. veku, Admir – agin konak, sagrađen u 17. veku, Altun – alem džamiju, iz 16. veka, kao i zaostavštinu osnivača grada Isa – bega, Hamam iz 15. veka.