Sačuvati ćilime i još zaraditi

Saradnja je ozvaničena današnjim svečanim potpisivanjem sporazuma u ambasadi Australije, pod pokroviteljstvom ambasadorke Džulije Fini i uz podršku Etno mreže i Nacionalne alijanse za lokalni ekonomski razvoj (NALED), u čijem članstvu su Sombor i Pirot, saopštio je NALED.

"Sporazum je odraz naših nastojanja da istaknemo značaj koji kultura može da ima za lokalni razvoj, zapošljavanje i promociju kulturnih i privrednih potencijala Srbije. Ambasada Australije pruža podršku Etno mreži i NALED-u na očuvanju tradicije, a posebno na svim aktivnostima koje za cilj imaju razvoj ženskog preduzetništva", izjavila je ambasadorka Australije.

Gradonačelnik Sombora Saša Todorović je istakao da je pirotski ćilim početkom 20. veka veoma uticao na razvoj staparskog ćilima i zato je ta saradnja prirodna i neophodna.

"Naše tkalje su počele da koriste mustre pirotskog ćilima kao inspiraciju i jedan takav, koji je 1945. izatkala Milica Mrđanov nalazi se u Muzeju Vojvodine kao 'Ćilim pirotski izrađen u Staparu'", kazao je on.

Predsednik opštine Pirot Vladan Vasić je kazao da je Pirot trajno posvećen očuvanju pirotskog ćilima kao prepoznatljivog brenda i spremna na prenos iskustava sa Somborom u cilju revitalizacije staparskog ćilima i zajedničkih napora na promociji i repozicioniranju staparskog i pirotskog ćilima kao dragocenih elemenata nematerijalnog kulturnog nasleđa.

Potpisnici sporazuma će zajednički organizovati niz skupova i manifestacija kojima će podstaći razmenu znanja i saradnju između proizvođača, institucija kulture i stručnjaka koji se bave zaštitom tradicionalnog nasleđa.

Dugoročni cilj je da pirotski i staparski ćilim postanu vrednovani i prepoznatljivi elementi našeg nasleđa i da se kao takvi uvrste u katalog visokih protokolarnih poklona naše Vlade stranim zvaničnicima.

Prema podacima Eurostata, izrada rukotvorina, nakon primarne poljoprivrede, čini drugi izvor prihoda za poljoprivredna gazdinstva. Izrada ćilima i dizajniranih proizvoda s tradicionalnim motivima može da bude stalan izvor prihoda i zaposlenja za proizvođače, ali i generator novih turističkih sadržaja.

Pirotski ćilim je najlepši, najoriginalniji i najčistiji narodni proizvod. Ćilimarstvo je u 19. veku činilo značajnu privrednu granu koja je u Pirotu tada "upošljavala" više od 5.000 žena.

Prema usmenom predanju pirotskog kraja, umešna tkalja je često činila stub kuće jer je mogla da obezbedi solidan prihod domaćinstvu. Pre jedne decenije, izradu pirotskog ćilima je obnovila ženska zadruga "Damsko srce" koja je nosilac geografske oznake porekla i jedini ovlašćeni proizvođač ovog ćilima.

Staparski ćilim je, uz pirotski, najpoznatiji autohtoni srpski ćilim. Nastao je u domaćoj radinosti u selu Stapar u Bačkoj, na severozapadu Vojvodine, u 18. veku.

Staparski ćilimi su obično tkani u paru, na specifičnom širokom horizontalnom razboju.

"Zlatno doba" staparskog ćilimarstva bile su poslednje decenije 19. i prva polovina 20. veka, sa preovlađujućim cvetnim motivima. Danas je tkanje ćilima u Staparu gotovo izumrlo.

Uticaj pirotskog ćilima na vojvođansko ćilimarstvo vidljiv je nakon ujedinjenja Srba u zajedničku državu 1918.

U Bačku su tada počeli da stižu pirotski ćilimi, rađeni drugačijom tehnikom i sa potpuno drugačijom ornamentikom. Staparske tkalje su počele da koriste mustre pirotskog ćilima kao inspiraciju za svoje ćilime.