Tri decenije i jedna godina od „Oluje“ – sećanje na više od 220.000 prognanih Srba

Srbija i Republika Srpska i ove godine zajednički obeležavaju Dan sećanja na stradale i prognane Srbe, a centralni komemorativni skup biće održan u Mrkonjić Gradu.

Operacija je počela u zoru 4. avgusta 1995. godine napadom hrvatskih snaga na Knin. U naredna dva dana većina stanovništva tadašnje Republike Srpske Krajine krenula je u izbeglištvo ka Srbiji i Republici Srpskoj. Prema srpskim izvorima, izbegličke kolone bile su izložene napadima, dok su u mestima koja su ostala bez stanovništva zabeleženi brojni zločini i uništavanje imovine.

Prema podacima „Veritasa“, u akciji je poginulo ili nestalo oko 2.000 Srba, a svoje domove napustilo je više od 220.000 ljudi. U nastavku vojnih operacija u Bosni i Hercegovini, tokom operacije „Maestral“, prema srpskim izvorima, ubijeno je još 655 Srba, dok je oko 125.000 stanovnika bilo primorano da napusti svoja ognjišta.

Mnogi Srbi koji su se kasnije vratili u Hrvatsku i danas žive u mestima sa nedovoljno razvijenom infrastrukturom i brojnim nerešenim imovinskim i egzistencijalnim pitanjima.

Haški tribunal – od osuđujuće do oslobađajuće presude

Haški tribunal je 2001. godine podigao optužnicu protiv generala Ante Gotovine, komandanta operacije „Oluja“. Zajedno sa generalima Ivanom Čermakom i Mladenom Markačem, teretio se za progon, deportacije, prisilno premeštanje stanovništva, ubistva i druge zločine počinjene tokom i nakon operacije.

Prvostepenom presudom iz aprila 2011. godine Ante Gotovina osuđen je na 24 godine zatvora, Mladen Markač na 18 godina, dok je Ivan Čermak oslobođen krivice. Sud je tada ocenio da je „Oluja“ bila deo udruženog zločinačkog poduhvata usmerenog na proterivanje srpskog stanovništva.

Međutim, Apelaciono veće Haškog tribunala u novembru 2012. godine preinačilo je presudu i pravosnažno oslobodilo Gotovinu i Markača svih optužbi, zaključivši da nije dokazano postojanje udruženog zločinačkog poduhvata. Oslobađajuća presuda izazvala je različite reakcije – u Hrvatskoj je dočekana sa odobravanjem, dok je u Srbiji izazvala razočaranje.

Dok se u Hrvatskoj 5. avgust obeležava kao „Dan pobede i domovinske zahvalnosti“, u Srbiji i Republici Srpskoj 4. avgust se obeležava kao Dan sećanja na sve stradale i prognane Srbe u oružanoj akciji „Oluja“.