„Oluja“ 31 godinu kasnije: Svedočenja o egzodusu, stradanju i sećanju koje ne bledi

Uoči obeležavanja 31. godišnjice vojne operacije „Oluja“, u emisiji „U središtu pažnje“ Prvog programa Radio Beograda o događajima iz avgusta 1995. godine govorili su direktor Dokumentaciono-informacionog centra „Veritas“ Savo Štrbac i dramaturg i književnik Nataša Drakulić.

Oni su se osvrnuli na istorijski položaj Srba u Hrvatskoj, okolnosti koje su prethodile raspadu Jugoslavije, nastanak i nestanak Republike Srpske Krajine, kao i na lična iskustva tokom ratnih dešavanja.

Štrbac je podsetio da su Srbi u Krajini vekovima živeli na tim prostorima, a da su političke promene početkom devedesetih godina dovele do rasta tenzija i oružanih sukoba. Govoreći o funkcionisanju Republike Srpske Krajine, naveo je da je 1993. godine na njenoj teritoriji popisano oko 430.000 stanovnika, dok je odbrana, kako je rekao, počivala pre svega na lokalnom stanovništvu.

Nataša Drakulić prisetila se detinjstva obeleženog početkom rata, straha i neizvesnosti, ističući da su mnoge porodice tek tada postale svesne težine istorijskih okolnosti i tragičnih iskustava prethodnih generacija.

Poseban deo razgovora bio je posvećen operaciji „Oluja“, koja je počela 4. avgusta 1995. godine. Štrbac je govorio o događajima koji su prethodili vojnoj akciji i početku granatiranja, dok je Drakulić opisala trenutke kada su stanovnici, suočeni sa napadima i prekidom komunikacija, donosili odluku da napuste svoje domove.

Sagovornici su govorili i o izbegličkim kolonama koje su krenule ka Srbiji, gubitku vekovnih ognjišta i posledicama koje su ostavile dubok trag u životima mnogih porodica.

Na kraju emisije istaknut je značaj očuvanja kulture sećanja. Štrbac je naglasio da je važno da se događaji iz prošlosti dokumentuju i prenose budućim generacijama, dok je Drakulić ukazala na ulogu književnosti i filma u čuvanju ličnih i kolektivnih sećanja.

Prema rečima sagovornika, negovanje kulture pamćenja predstavlja jedan od načina da se stradanja i iskustva iz prošlosti ne zaborave i da ostanu deo istorijskog pamćenja naroda.

Reakcije u Hrvatskoj

Reakcije hrvatske javnosti na operaciju „Oluja“ i više od tri decenije kasnije ostaju podeljene između dominantnog državnog narativa i kritičkih stavova dela civilnog društva. Za većinu građana i državnih institucija reč je o legitimnoj vojno-policijskoj akciji kojom je okončan rat na hrvatskoj teritoriji i uspostavljen teritorijalni integritet države.

Istovremeno, deo nevladinih organizacija za ljudska prava, aktivista i pojedinih javnih ličnosti ukazuje na potrebu da se, pored obeležavanja vojne pobede, oda pošta i srpskim civilnim žrtvama, kao i da se otvorenije govori o zločinima počinjenim tokom i nakon operacije, stradanju civila i egzodusu srpskog stanovništva.

Tako se svakog avgusta u hrvatskoj javnosti ponovo otvaraju rasprave o različitim tumačenjima „Oluje“, pri čemu dominira stav da je reč o oslobodilačkoj akciji, dok manjinski glasovi podsećaju da trajno pomirenje podrazumeva priznavanje i dostojanstveno sećanje na sve žrtve, bez obzira na nacionalnost.