Kreni–Promeni: Zagađenje Jablaničke reke pitanje zaštite zdravlja građana

Prema dostupnim informacijama, u blizini rudnika Lece došlo je do izlivanja tehnoloških i drenažnih voda povezanih sa jalovištem, čime je ugrožen ne samo lokalni vodotok, već i stanovništvo nizvodno, sve do Južne Morave.

Doc. dr Aleksandar Anđelković sa Šumarskog fakulteta u Beogradu, član pokreta Kreni–Promeni, ističe da se ovakvi događaji ne smeju posmatrati isključivo kao tehnički problemi, već pre svega kao pitanje zaštite građana i javnog zdravlja.

Kako objašnjava, u preradi polimetalnih sulfidnih ruda, poput onih koje se eksploatišu u rudniku Lece, koriste se različiti hemijski reagensi, zbog čega postoji realna mogućnost da vode koje potiču iz jalovišta sadrže teške metale kao što su olovo, cink, bakar i arsen, ali i sulfate, kisele rudničke vode i tragove procesnih hemikalija.

Anđelković upozorava da dospevanje ovakvih materija u rečne tokove dovodi do pada koncentracije kiseonika u vodi, toksičnog stresa za vodene organizme i postepenog uništavanja biodiverziteta. Najosetljivije vrste prve nestaju, dok se štetne supstance zadržavaju u rečnom sedimentu dugi niz godina, stvarajući trajan rizik i za prirodu i za ljude koji tu vodu koriste.

On naglašava da slučaj Jablanice nije izolovan incident, već deo šireg obrasca u kome izostaje prevencija, a institucije reaguju tek nakon što dođe do ekološke havarije. Slične situacije, podseća, zabeležene su i u drugim delovima Srbije, naročito u rudarskim slivovima.

Prema njegovim rečima, upravo su teški ekološki incidenti u pojedinim državama Evropske unije doveli do uvođenja strogih pravila upravljanja rudarskim otpadom, stabilizacije jalovišta, kontinuiranog monitoringa i obaveznog tretmana otpadnih voda pre njihovog ispuštanja u prirodne vodotokove.

„Zagađenje Jablanice ne sme biti tretirano kao prolazan incident, već kao ozbiljno upozorenje da bez primene najboljih dostupnih tehničkih i ekoloških rešenja nema stvarne zaštite ljudi. Ukoliko izostane transparentan nadzor i jasna odgovornost, rizik po zdravlje građana ostaje trajan“, zaključuje Anđelković.