Mananstir Ajdanovac

U južnom delu Srbije postoji za svakoga po nešto....pored pomenutih gradova, tu su i banjska lečilišta, manastiri, Vlasinsko jezero i mnoge druge turističke atrakcije. Porast broja turista, čini se umnogome utiče na poboljšanje ponude. Tako se u ovom kraju sve više razvija i takozvani verski turizam. Želeći da sačuvaju od zaborava srpsko nasleđe, ljudi ovog kraja daju sve od sebe da posetioce upoznaju sa brojnim znamenitostima. Zato smo i mi krenuli tim putem, želeći da upoznamo jedini sačuvani srednjevekovni manastir u Topličkom kraju.

Na svega tridesetak kilometara udaljenosti od Prokuplja i petnaestak od Blaca, u ataru zaseoka Ajdanovac smešten je istoimeni manastir. Stara toplička sela; Jošanica, Svarča, Pretrešnje, Pridvorice i Međuhane, u čijem se ataru nalazi manastir Ajdanovac se pominju čak i u Povenji srpske kneginje Milice i njenih sinova Stefana i Vukana, koja datira iz 1395. godine. U njoj je navedeno da su ova sela namenjena svetogorskom manastiru Svetog Pantelejmona.

Ono po čemu je manastir Ajdanovac poseban, osim po tome što je jedini sačuvani srednjevekovni manastir topličkog kraja jeste i činjenica što se ne zna ko mu je bio ktitor, kao ni vreme kada je sagrađen, jer pisani podaci o njemu nisu pronađeni.

Manastir Ajdanovac je smešten na obroncima živopisne planine na nadmorskoj visini od 750 metara i okružen je predivnom šumom. Najtoplije vam preporučujem da ukoliko se uputite u pohode ovom manastiru, obavezno sa sobom ponesete i autokartu, jer se u suprotnom može dogoditi da zalutate, a kako u pomenutim selima živi vrlo malo ljudi, bojim se da ćete se načekati da ih upitate za pravac.

Bilo kako bilo, kada stignete pred manastir, ostaćete bez daha...sigurno. Skromna, manastirska crkva, vrlo jednostavne arhitekture bez uobičajenih ukrasa kazuje da je podignuta u periodu nakon turskih osvajanja. Te kao takva, ova manastirska crkva pripada grupi izuzetno retkih crkava na području naše zemlje. Neobično je i to što je njen krov poput onog na kućama, sasvim običan na “ dve vode “, bez zvonika. Sa jedne strane ove jednobrodne crkve nalazi se narteks sa otvorenim tremom, a sa druge je polukružni oltar.

Pretpostavlja se da su crkvu u davna vremena živopisali majstori sa područja današnje severne Grčke, a na osnovu proučavanja delimično očuvanih fresaka. U živopisu crkve preovlađuju ciklusi posvećeni svetom Đorđu, te velikim hrišćanskim praznicima, a uočljiv je i vrlo opširan prikaz scene Strašnog suda.

Sačuvani su zapisi o obnavljanju ovog neobičnog manastirskog zdanja i to u tri navrata: 1887., 1907. te 1949. godine. Tada je izgrađena česma i manastirski konaci. Krajem prošlog veka, tačnije tokom 1996. i 1997. godine su obnovljene manastirske freske.
 
Danas se ovaj manastir nalazi pod zaštitom Republike Srbije kao Spomenik kulture od velikog značaja.